Терроризм – заман бәләһе

Әммә эксперттар, терроризмдың иң яҡшы билдәләмәһе – сәйәси, идеологик, иҡтисади һәм дини маҡсаттарға көс ҡулланып өлгәшеү, тигән фекерҙә. «Террор» һүҙенең синонимдары (лат. tror – ҡурҡыу, ҡурҡыу) – «көс ҡулланыу», «ҡурҡытыу», «ҡурҡытыу» һүҙҙәре. Термин Бөйөк француз инҡилабы осорондағы «Террор дәүеренән» һуң төрлө илдәрҙә киң таралып китә.
Рәсәй хоҡуҡиәтендә террорсылыҡ көс ҡулланыу идеологияһы һәм йәмәғәт аңына йоғонто яһау, дәүләт власы органдары, урындағы үҙидара органдары йәки халыҡ-ара ойошмалар тарафынан көс ярҙамында йоғонто яһау, граждандарҙы ҡурҡытыу һәм/йәки законһыҙ көс ҡулланыуҙың башҡа төрҙәре менән бәйле ҡарарҙар ҡабул итеү алымы тип билдәләнә. 1960 йылдар аҙағында терроризмдың аныҡ формаһы барлыҡҡа килә: халыҡ-ара террорсылыҡ.
Террорсылыҡ төрҙәре
Субъекттың террористик эшмәкәрлеге характеры буйынса терроризм түбәндәгеләргә бүленә:
Ойошмаған йәки индивидуаль (яңғыҙ терроризм) – был осраҡта теракт (һирәгерәк, бер нисә теракт) бер йәки ике кеше тарафынан башҡарыла, улар артында ниндәй ҙә булһа ойошма булмай. Йыш ҡына бындай теракттарҙы психик ауырыуҙар үҙҙәренә генә аңлайышлы мотивтар йоғонтоһонда яһай;
Ойошторолған, коллектив – террористик эшмәкәрлекте билдәле бер ойошма планлаштыра һәм тормошҡа ашыра. Ойошҡан терроризм – хәҙерге заманда иң таралғаны.
Маҡсаты буйынса терроризм түбәндәгеләргә бүленә:
Милли – сепаратистик йәки милли азатлыҡ маҡсаттарына ынтыла;
Дини – дин тотоусыларҙың һәм шул уҡ дин сиктәрендә көрәше менән бәйле булыуы мөмкин, донъяуи власты ҡаҡшатыу һәм дини абруйҙы раҫлау маҡсатын ҡуя;
Идеологик яҡтан билдәле, социаль – илдең иҡтисади йә сәйәси системаһын тамырынан йә өлөшләтә үҙгәртеү маҡсатын ҡуя, ниндәй ҙә булһа киҫкен проблемаға йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп итә. Ҡайһы берҙә терроризмдың был төрөн революцион тип тә атайҙар.
Терроризмдың был бүленеше шартлы һәм оҡшашлыҡтарҙы уның бөтә төрҙәрендә лә осратырға мөмкин.
Террорҙың һәм терроризмдың аныҡ сағылыштары тураһында һөйләгәндә, ҡайһы бер тикшеренеүселәр һәм журналистар былай ти:
– оппозицияның власҡа ҡарата терроризмы һәм властарҙың үҙҙәренең терроризмы, дәүләт терроризмы, дәүләт сәйәсәте йүнәлеше булараҡ терроризм;
– индивидуаль терроризм, унда террористик акттарҙың адресаттары алдан билдәле йә билдәле бер төркөмгә йәки ойошмаға ҡарауы буйынса аныҡ шәхестәр булып тора – һәм күмәк терроризм, йәки осраҡлы кешеләргә ҡарата;
– енәйәт террорсылығы.

* * *

Халыҡ араһында терроризмға ҡаршы иғтибарҙы арттырыу, террор хәүефен һәм башҡа ғәҙәттән тыш хәлдәр янағанда нимә эшләргә кәрәклеген аңлатыу маҡсатында, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, һеҙҙе иғтибарлы булырға саҡырабыҙ!
Һәр ваҡыт уяу булырға. Таныш булмаған кешеләр, уларҙың үҙ-үҙәрен дөрөҫ тотмау күренешен күрһәгеҙ ата-әсәләргә, уҡытыусыларға, тәртип һаҡлау органдарына хәбәр итегеҙ.
Хәүефте ваҡытында һиҙеп, кисекмәҫтән сара күреү үҙеңдең һәм тирә-яҡтағы халыҡтың ғүмерен һаҡлап ҡалырға ярҙам итер. Йортоңда, подъезда таныш булмаған кешеләр йөрөүен, күрше фатирҙа ваҡытлыса йәшәгән шикле ир-аттар, урамда, мәктәптә, уйын майҙансыҡтары янында сәйер әҙәмдәрҙе күрһәгеҙ, ташлап кителгән автомобиль ултырһа, хужаһыҙ йәшник, сумка йә иһә башҡа хәүефле әйбер ятһа, шунда уҡ полиция участка уполномоченныйына, полиция пунктына, үҙ микрорайоның, ауылыңдағы вазифалы кешегә хәбәр итергә кәрәк. Бик булмаһа, ошо мәғлүмәт хаҡында күршеләреңә, туғандарыңа, таныштарыңа һөйләргә мөмкин.
Террористик акт башҡарылған осракта, һеҙгә зыян килмәһә, башҡаларға ярҙам итергә тырышығыҙ. Илдә, бөтә донъяла арабыҙҙа уҫал ниәтле кешеләр һаны йылдан-йыл арта бара. Уларҙың насар ғәмәлдәре арҡаһында бер ғәйепһеҙҙәр, бәхетһеҙлек осраҡтарына дусар булып, шатҡай зыян күрә, шул ваҡытта ҡайһы берҙәренең сәләмәтлегенә зыян килә, хатта ғүмерҙәре лә өҙөлә.
Хәүеф тураһында берҙәм дежур-диспетчер хеҙмәтенә кеҫә телефонынан «112» номеры аша хәбәр итергә була.