Тыуған яҡ тупрағы (Хикәйә) ДАУАМЫ.

Мосафирҙарҙың кем булыуын һәм ниндәй эш менән йөрөүҙәрен дә һорашып тормаҫтан, ҡарындыҡ тәҙрәле балсыҡ стена яғындағы урындыҡҡа йәйелгән киндер ашъяулыҡ тирәләй ултырырға әйҙәне. Барлыҡ ризыҡтарын сығарып, ашъяулыҡҡа ҡуйғас та, йәш егеттәргә артабан күренеп ултырырға оялған ун биш-ун алты йәштәрҙәге ҡыҙ, битен яулыҡ осо менән ҡаплап, тышҡа сығып китте. Талха менән Рәшит, нисек кенә ас булыуҙарына ҡарамаҫтан, әҙәпле генә ашарға тотондо. Аш ваҡытында ҡарт уларҙан бер ни ҙә һорашманы. Кәбәге менән бешерелгән арыш икмәгенә ҡушып, балтырған бутҡаһын бик тәмләп ашағас, була ла инде шундай бәхетле кешеләр донъяла, тип уйланы Рәшит. Өйөндә туйғансы ашарлыҡ аҙыҡ булған кеше Ер йөҙөндә иң бәхетле булып тойола ине уға.
Илдә сәсәк ауырыуы күп кешеләрҙе ҡырған осорҙа биш улы, ҡатыны үлеп, яңғыҙ ҡыҙы – Мәрхиәһе менән икәүләшеп ғүмер иткән Мөхәммәтйән бабайҙың егеттәрҙе ситкә типкеһе килмәне. Улай ғына ла түгел, хатта уларҙы үҙ өйөндә ҡалырға өгөтләне.
– Икәү туйған аҙыҡ – өсәүгә, өсәү туйғаны дүртәүгә етер, – тигән Бәйғәмбәребеҙ. Ас булмабыҙ, иншаллаһ.
Тыныс тәбиғәтле, тәү ҡарауҙа уҡ үҙенә йәлеп итеп торған, ныҡлы таяныс һәм терәк булырҙай бабай малайҙарҙың да күңелдәренә хуш килде, һис һүҙһеҙ ризалаштылар. Урта кәүҙәле, түңәрәк һаҡаллы Мөхәммәтйән бабай ифрат та диндар, етмәһә, бик оҫта һунарсы булып сыҡты. Башҡа кешеләр аслыҡтан интеккән саҡта ла, ҡарттың өйөндә кәм тигәндә бурһыҡ ите була. Ул егеттәрҙе һунарға алып йөрөй башланы. Рәшит тә бик оҫта итеп төлкө-бүрегә ҡапҡан һалырға өйрәнде. Хәҙер инде уның иң ҙур теләге – ҡарттың һыҙмаһынан атып ҡарау. Талха ағаһына һыҙманан атырға өйрәтһә лә, бабай әле Рәшиткә рөхсәт итмәй ине. Тәжрибәле һунарсы менән ҡырға йөрөүе бик күңелле. Мөхәммәтйән бабай юлда егеттәргә бәйеттәр көйләй-көйләй, башынан үткән ҡыҙыҡлы хәлдәрҙе, үҙе ҡатнашҡан Ярман һуғышы тураһында һөйләй.
Тик тормош гел шулай шыма ғына барманы. Мөхәммәтйән бабайҙың да хәле «ҡыл өҫтөндә» генә торған саҡты бик яҡшы хәтерләй Рәшит. Кемдер батрак малай тотоуҙа ғәйепләп, уның өҫтөнән властарға ялыу яҙып биргән. Ҡарттың бәләгә тарыуында үҙҙәрен ғәйепле һанаған егеттәр ауылдан китергә йыйына башланы. Тик бер эштә лә ҡабаланырға яратмаған Мөхәммәтйән ҡарт: «Бер ҡайҙа ла ашыҡмағыҙ, балаларым, үҙем яуап бирермен властарға. Мин бит әле биш йыл Герман блинендә йөрөп килгән кеше...» – тип егеттәрҙе туҡтатты. Атаһының шул һүҙҙәрен ишеткәс тә ҡара ҡашлы, муйыл күҙле Мәрхиәнең һылыу йөҙөндә шатлыҡ билдәһе күренгәне Рәшиттең иғтибарынан ситтә ҡалманы. Тимәк, Мәрхиә лә уларҙың китеүен теләмәй!
Был ваҡиға, ниндәйҙер мөғжизә менән, бик уңышлы тамамланды. Суд ҡартты аҡланы. Оҙаҡ йылдар Германияла пленда йөрөп, «донъя күреп» ҡайтҡан Мөхәммәтйән ҡарттың судта бик яҡшы итеп һөйләй белеүе үҙен ҡотҡарып ҡалды, тине кешеләр. Имен-аман ҡотолоп ҡайтҡас та, Мөхәммәтйән бабай өйөндә оҙаҡ итеп шөкөр намаҙы уҡыны, «һәр нәмә өсөн Аллаһы Тәғәләгә шөкөр итеп йөрөгөҙ, балаҡайҙар», – тип өйрәтте ул егеттәрҙе.
Ошо ваҡиғанан һуң Рәшит Талха ағаһы менән Мәрхиә апай араһында ғәҙәттән тыш йылы мөнәсәбәт булыуын һиҙә башланы. Талха менән ҡыҙының бер-береһенә булған ҡараштары кейек кеүек һиҙгер бабайҙың иғтибарынан да ситтә ҡалмағандыр, әлбиттә. Ике йылдай шулай йәшәгәндән һуң, уратып һөйләргә яратмаған Мөхәммәтйән ҡарт бер көндө Талхаға:
– Башлы-күҙле булырға ла ваҡыт еткән инде һиңә, улым. Мәрхиә ҡыҙым менән бер-берегеҙгә күҙ атып йөрөгәнегеҙҙе лә һиҙгеләйем. Әгәр ҙә теләһәң, ҡыҙымды һиңә кәләш итеп бирәм дә, әйҙә, кейәү булырһың да ҡуйырһың, – тине. Бындай тәҡдимде ишеткән Талха ағаһының ҡаушауынан һәм оялыуы-нан ҡыҙарынып киткәнен ситтән генә күҙәтеп ултырҙы ун бишенсе йәш менән барған Рәшит. Күп тә тормай, йәштәргә никах уҡыттылар. Тағы ла бер йылдан, землянка өй төҙөп, Талха ағаһы менән еңгәһенең айырым йәшәй башлауҙарына уларҙың тәүге улы донъяға килде. Камил тип исем бирҙеләр уға...
Камил. Рәшит бабай ҡулындағы хат авторының исемен йәнә бер тапҡыр ҡабатланы, һикһәнде ҡыуып бара инде ул ошо мәлдә... Эй, үткән ғүмер! Тәки табып алған бит донъя йөҙөнән юғалған ағаһын.
...Бала саҡта ат тибеп һындырып, бер беләге бөгөлмәй ғәрипләнеп ҡалған Талха ағаһын Ҡыҙыл Армияға яраҡһыҙ, тип таптылар. Ыштанһыҙ йүгереп йөрөгән Камил, әлбиттә, Рәшит ағаһын хәтерләмәйҙер инде, сөнки, мең туғыҙ йөҙ ҡырҡынсы йылдың яҙында уға өс йәш кенә ине. Ағаһы, еңгәһе, Мөхәммәтйән ҡоҙаһы Рәшитте ауыл осона тиклем оҙатып ҡалдылар. Бер нисә йыл элек хәрби хеҙмәтен тултырып ҡайтҡан оло ағалары Фәйзулла алыҫта, урман төпкөлөндә ятҡан тыуған ауылдары Рысҡужала йәшәү сәбәпле, уның менән хушлашып та өлгөрмәне. «Ярар, өс йылдан күрешербеҙ әле, Алла бойорһа», тип, Рәшит эстән генә үҙен-үҙе йыуатты. Брест ҡалаһының көнбайыш ситендә урынлашҡан гарнизонда хеҙмәт юлын башланы. Бер йыл буйы ағаларына тап бына ошондай латин хәрефтәре менән хаттар яҙып торҙо. Һуңғы хатын 1941 йылдың 23 июнендә яҙғайны. Сиктәге көсөргәнешле хәлдәрҙе, немец фашистарының бөтөн Европаны баҫып алып, илгә хәүеф һалып торғанын белһә лә, туғандарына был хаҡта бер ни ҙә яҙманы. «Аллаһы Тәғәлә яҙған булһа, яңынан ике йылдан күрешербеҙ...» – тигән юлдар бар ине ул хатында.

дауамы бар...